محوطه تاریخی بیستون – Historical complex of Bisotoun

محوطه تاریخی بیستون 116 هکتار وسعت دارد. شواهد باستان شناسی حاکی از آن است که این محدوده از چهل هزار سال پیش تاکنون مأمن انسان های بی شماری بوده است. در این محوطه 19 اثر تاریخی وجود دارد که همگی به ثبت ملی رسیده اند. این آثار عبارتند از: غار شکارچیان ، نیایشگاه مادی ، فرهاد تراش ، دژ مادی ، شهر پارتی ، نقش برجسته هرکول ، پرستشگاه پارتی ، کاخ خسرو ، کاروانسرای ایلخانی ، پرستشگاه مادی ، نقش برجسته مهرداد دوم – نقش برجسته گودرز دوم و وقف نامه شیخ علیخان زنگنه ، کاروانسرای شاه عباسی ، کتیبه و نقش برجسته داریوش ، سنگ بلاش ، سنگ های تراش خورده ساسانی ، جاده معروف به جاده شاهی. آثار مجموعه تاریخی بیستون از جایگاه ویژه ای برخوردارند ، به گونه ای که 15 اثر آن در 22 تیر ماه 1385 در شهر ویلنیوس لیتوانی به شماره 1222 به ثبت جهانی رسیده اند.

This site covers an area 116 hectares. Archeological evidences indicate that this region has been shelter for innumerable people from 40/000 years ago till present time. There are 19 historical sites in this complex all have been registered in national list of historical sites. They are as follows:

Hunters cave

Farhad Tarash

Median fortress

Parthian town

Statue of Hercules

Parthian worshipping place

Khosrow place- Il khanid caravanserai

Median worshipping place

Bas relief of Mithradates II & Gotarzes II - Sheikh Ali khan Zangeneh text endowment

Safavid caravanserai

Inscription and bas relief of Darius

Balash stone

Carved Sassanian stones

Royal road

These magnificent sits are so significant that the world heritage committee in 30^th session of world heritage committee in Lithuania in 2007 placed Bisotoun complex in the world heritage list of the United Nations educational, scientific and cultural organization.

وقف نامه شیخ علیخان زنگنه  - Sheikh Ali khan Zangeneh text endowment

دوره صفوی

شماره ثبت: 4881

وقف نامه شیخ علیخان زنگنه: در این وقف نامه که به خط ثلث نگاشته شده ، شیخ علیخان زنگنه در سال 1093 هجری قمری ، چهار دانگ از املاک نهر قره ولی و چمبطان را بر سادات فاطمی و دو دانگ را بر مصارف کاروانسرای صفوی بیستون وقف کرده است.

SHEIKH ALI KHAN ZANGENEH TEXT ENDOWMENT: According to this text endowment written in solth (a kind of Farsi calligraphy) in 17th century , Sheikh  Ali Khan Zangeneh Dedicated four shares of his properties in Ghareh Vali and Chambatan for Sadats (descendants of the prophet) and two other parts of his shares for Bisotoun Safavid caravanserai.

Beneath the Darius relief remains of a platform is seen. The platform has made of the stones which have not been carved and have been put one on another without any mortar between them. The measures of the platform are 1/5 m high, 10/5 m long and 7 m wide. A corridor with 1/5 m wide and 7 m. long divides this platform in two parts. At the end of the corridor there is a room which two lateral walls of it are mountain cliffs and its third wall at the back including 1/5 m wide and 5/5 m long. Two stone steps give access to this platform. Before Islamic revolution German archaeological team led by kleis excavated the site and introduced it as a Median worshipping place.

کاروانسرای شاه عباسی – Shah-Abbasi Caravanserai  - (بیستون - Bisotoun)

دوره صفوی

شماره ثبت: 974

این کاروانسرا با مساحتی بیش از 6000 متر مربع ، به فرم چهار ایوانی و در جهت شمالی جنوبی ساخته شده است. چهار برج با اشکال متفاوت در چهار گوشه خارجی بنا قرار داشته که امروزه برج مدوری در گوشه شمال غربی بنا دیده می شود. ورودی کاروانسرا در جنوب آن قرار دارد و در هر طرف آن ، 7 طاقنما و 2 سکوی سنگی دیده می شود.

کاروانسرا دارای بخش های هشتی ، حیاط ، دو شترخان در پشت حجره ها ، چهار ایوان و 24 حجره می باشد. هر چند بانی اولیه بنا مشخص نیست ، اما  احتمالاً احداث آن به فرمان شاه عباس اول صفوی آغاز شده است و بنا بر کتیبه موجود در سردر بنا به اهتمام شیخ علیخان زنگنه به پایان رسیده است. در زمان ناصرالدین شاه قاجار به دستور آقاخان نوری این بنا توسط حاجی جعفرخان معمارباشی اصفهانی مرمت شده است.

This caravanserai, including 6000 m2 has constructed in the form of four Ivan architecture and north-south direction. Four towers in different shapes were already in four corners of the building but today only one of exist which has round shape and has placed in north-west of the construction.

The entrance of the caravanserai is located in the south and in each side of the gate there are two platforms and seven false arches. Other parts of the caravanserai consist of vestibule, central yard two stables in the back of rooms, four Ivan and 24 rooms. The name of the founder of this site in unknown but probably it was constructed by the order of Shah Abbas of safavid dynasty. 

According to an inscription which has placed on the entrance door this building was completed by efforts of Sheikh Ali Khan Zangeneh and later during Ghajar époque in the reign of Naseraldin Shah Hajj Jaffar Khan a famous mason from Isfahan restarted it. 

نقش برجسته مهرداد دوم -  گودرز دوم – وقف نامه شیخ علیخان زنگنه

Bas relief of Mithradates II & Gotarzes II – Sheikh Ali khan Zangeneh text endowment

دوره به ترتیب: اشکانی – اشکانی – صفوی

شماره ثبت: 4881

نقش برجسته مهرداد دوم: این نقش برجسته بین سال های  123-110  قبل از میلاد و در زمان مهرداد دوم مقتدرترین شاه اشکانی ایجاد شده و در واقع واگذاری قدرت از طرف مهرداد دوم به بزرگان کشور که در مقابل وی در حال ادای احترام به تصویر کشیده شده اند را نشان می دهد.

نقش برجسته گودرز دوم: در این نقش ، پیروزی گودرز دوم شاه اشکانی بر مهرداد ، یکی از شاهزادگان اشکانی به تصویر کشیده شده است. این نقش برجسته دارای کتیبه ای به خط یونانی می باشد.

وقف نامه شیخ علیخان زنگنه: در این وقف نامه که به خط ثلث نگاشته شده ، شیخ علیخان زنگنه در سال 1093 هجری قمری ، چهار دانگ از املاک نهر قره ولی و چمبطان را بر سادات فاطمی و دو دانگ را بر مصارف کاروانسرای صفوی بیستون وقف کرده است.

BAS RELIFE OF MITHRADATES II: This bas relief was carved between (123 – 110 B.C) during the reign of Mithradates II and represents king and four of his satrapies who are respecting the king. This scene indicates participation of high rank responsible of the country in power.

BAS RELIEF OF GOTARZES II: This bas relief shows the conquest of Gotrazes II over Mehrdad, another Parthian king. An inscription in Greek is seen on the left side of top outer frame of the relief.

SHEIKH ALI KHAN ZANGENEH TEXT ENDOWMENT: According to this text endowment written in solth (a kind of Farsi calligraphy) in 17th century , Sheikh  Ali Khan Zangeneh Dedicated four shares of his properties in Ghareh Vali and Chambatan for Sadats (descendants of the prophet) and two other parts of his shares for Bisotoun Safavid caravanserai.

کتیبه و نقش برجسته داریوش – Inscription and bas relief of Darius

دوره هخامنشی

شماره ثبت: 70

نقش برجسته شش متر طول و 2/3 متر عرض دارد که به دستور داریوش کبیر ایجاد شده و پیروزی وی بر 9 تن از دشمنانش که به اسارت درآمده اند به تصویر کشیده شده است. در زیر پای داریوش ، گئومات مغ (بردیای دروغین) به پشت افتاده و دستانش را به نشانه تسلیم بالا برده است. در بالای صحنه ، تصویر نمادینی از اهورامزدا (فروهر) در حال اعطای حلقه قدرت به داریوش حجاری شده و داریوش نیز دست راستش را به نشانه نیایش بالا برده است. داریوش در کتیبه ای که به سه زبان فارسی باستان ، ایلامی نو و اکدی (بابلی نو) به خط میخی نگاشته شده ، ابتدا خود و خاندانش را معرفی می کند و سپس واقعه قتل گئومات ، شرح جنگ هایی که بر ضد حکام و بزرگان شورشی را آورده و در پایان ، کسی که این کتیبه را محو کند ، نفرین می نماید.

This bas relief including 6 m. long and 3/2 m. wide represents Darius conquest over his enemies. The prisoners are in front of the king and their leader Geumata (false Bardia or Samardis) lies under the foot of Darius. He puts up his hands indicating submitted to the king. Above the head of captives Farvahar (symbol of Ahoramazda) is granting the ring of power to the king.

In a cuneiform inscription in three languages namely: (Old Persian – Babylonian – and Elamite) Darius had inscribed his proclamation. He introduced his family and him at the beginning of the inscription and then he explains defeat and murder of Geumata in details and at the end he placed a curse on those who try to damage this relief.

غار شکارچیان – Shekarchyan Cave  (بیستون - Bisotoun)

دوره : پارینه سنگی میانه (40 هزار سال پیش) تا عصر حاضر

شماره ثبت : 4889

این غار دارای فضای کوچکی به مساحت 35 متر مربع است که در چهل هزار سال پیش احتمالاً پناهگاه موقت شکارچیانی بوده که در آنجا لاشه شکار را جهت حمل به اقامتگاه اصلی ، قصابی و آماده می کردند. از این غار ، استخوان ساعد انسان نئاندرتال ( گونه ای انسان اولیه) ، ابزارهای سنگی ، سفال های دوره آشوری ، هخامنشی تا عصر حاضر و بقایای استخوان حیواناتی چون گوزن ، غزال ، گاو وحشی ، اسب سانان و گراز به دست آمده است.

This cave has a small space including 35 square meters. Here probably had been a provisional shelter for hunters and they prepared the corps of their hunts in this cave in order to transporting them to their residents. Excavation in this site revealed a forearm of a Neanderthal racial type and some other objects such as: stone tools, cores, flints ceramics from Assyrian and Achaemanis and other eras, remains of animal bones such as gazelle's deer, wild cows' horse races and boars.

نقش برجسته هرکول – The statue of Hercules

دوره سلوکیان – شماره ثبت 4482

در این اثر ، هرکول پر آوازه ترین قهرمان اسطوره ای یونان باستان به صورت برهنه ، با مو و ریشی مجعد بر روی پوست شیری در حال استراحت است. در پشت سر وی کتیبه و نقش هایی حجاری شده است. این نقش ها شامل درخت زیتونی است که به شاخه های آن تیردان و کماندانی آویزان است. در کنار درخت ، گرز مخروطی شکل گره داری دیده می شود ، در پشت سر هرکول کتیبه ای در هفت سطر به خط یونانی و بر لوحی سنتوری به شکل معابد یونانی به این شرح وجود دارد: به سال 164 ماه پانه موی هرکول فاتح درخشان به وسیله هیاکنیتوس پسر پانیتاخوس به سبب نجات کل آمن فرمانده کل این مراسم برپا شد. این اثر در سال 148 قبل از میلاد ، زمان اوج درگیری اشکانیان به رهبری مهرداد اول و سلوکیان به رهبری دیمیتریوس اول ایجاد شد.

This statue represents the most famous Greek hero Hercules who is shown naked with curly hair and beard, resting on the lion skin. Beside him an olive tree is seen, carved on the wall while a quiver full of arrows is hanging from it and a club is also put near that.

Behind the head of Hercules an inscription in seven lines and in old Greek is written on a smooth space with a frame similar to Greek temples. According to this inscription, the statue was carved in the year 163 of Seleucid era that is, 148 B.C on the occasion of a conquest for Greeks against Parthian.